Năm Lớp Của Biểu Bì
Biểu bì là lớp ngoài cùng của da, không có mạch máu và được nuôi dưỡng bằng khuếch tán từ hạ bì bên dưới. Biểu bì gồm năm lớp, từ sâu nhất đến ngoài cùng:
- Stratum germinativum (Stratum basale): Lớp nền, là lớp sâu nhất. Chứa các tế bào đang phân chia tạo ra tất cả các tế bào biểu bì khác. Cũng chứa melanocyte, tế bào sản xuất melanin tạo màu da.
- Stratum spinosum: Lớp gai. Các tế bào có hình dạng gai kết nối với nhau qua desmosome. Tế bào Langerhans (tế bào miễn dịch) phân bố chủ yếu ở lớp này.
- Stratum granulosum: Lớp hạt. Các tế bào bắt đầu dẹt ra và chứa các hạt keratohyalin. Quá trình sừng hóa (keratin hóa) bắt đầu ở đây.
- Stratum lucidum: Lớp trong. Chỉ có mặt ở da dày như lòng bàn tay và lòng bàn chân. Lớp mỏng, trong suốt gồm các tế bào đã chết.
- Stratum corneum: Lớp sừng ngoài cùng. Gồm các tế bào chết đã sừng hóa hoàn toàn (corneocyte). Tạo thành hàng rào bảo vệ chính của da chống lại môi trường bên ngoài.
Tế bào mới được tạo ra ở stratum germinativum và di chuyển lên trên qua các lớp trong khoảng 28-30 ngày cho đến khi rụng khỏi stratum corneum. Quá trình này gọi là chu kỳ tái tạo tế bào da (cell turnover). Tẩy tế bào chết đẩy nhanh quá trình này.
Hạ Bì (Dermis)
Hạ bì là lớp da thứ hai nằm dưới biểu bì. Đây là lớp dày nhất và chứa hầu hết các cấu trúc hỗ trợ của da:
Hai Phần Của Hạ Bì
- Papillary dermis (Hạ bì nhú): Phần trên, mỏng hơn. Chứa các nhú bì nhô lên vào biểu bì, cung cấp dưỡng chất và oxy. Chứa thụ thể cảm giác xúc giác (tế bào Meissner).
- Reticular dermis (Hạ bì lưới): Phần sâu hơn, dày hơn. Chứa mạng lưới collagen và elastin dày đặc tạo ra sức mạnh và độ đàn hồi của da.
Các Thành Phần Quan Trọng Của Hạ Bì
- Collagen: Protein cấu trúc chính, chiếm 70-80% trọng lượng khô của hạ bì. Cung cấp sức mạnh căng và cấu trúc cho da. Giảm dần theo tuổi.
- Elastin: Protein đàn hồi cho phép da kéo dãn và trở về hình dạng ban đầu. Mất đi theo tuổi gây chảy xệ da.
- Hyaluronic acid: Chất có khả năng giữ nước cao, giúp duy trì độ ẩm và thể tích cho da.
Hạ Bì Sâu / Mỡ Dưới Da (Subcutaneous Layer / Hypodermis)
Lớp sâu nhất của da, gồm chủ yếu là mô mỡ và mô liên kết lỏng lẻo. Chức năng: cách nhiệt, đệm bảo vệ cho cơ và xương bên dưới, dự trữ năng lượng và neo đậu da vào các cấu trúc bên dưới.
Biểu bì = bảo vệ và hàng rào. Hạ bì = sức mạnh, đàn hồi và nuôi dưỡng. Hạ bì sâu = đệm và cách nhiệt. Tất cả các phần phụ da (nang tóc, tuyến mồ hôi, tuyến bã nhờn) đều bắt nguồn từ biểu bì nhưng cắm sâu vào hạ bì.
Các Tế Bào Da Đặc Biệt
- Melanocytes (tế bào tạo sắc tố): Nằm ở stratum germinativum. Sản xuất melanin bảo vệ da khỏi tia UV. Số lượng melanocyte tương đương nhau ở mọi màu da; sự khác biệt màu da là do lượng và phân phối melanin, không phải số lượng tế bào.
- Langerhans cells (tế bào Langerhans): Tế bào miễn dịch trong biểu bì, nhận diện và phản ứng với các chất gây dị ứng và mầm bệnh. Quan trọng trong phản ứng viêm da tiếp xúc.
- Merkel cells (tế bào Merkel): Tế bào cảm giác chuyên biệt ở stratum germinativum, liên quan đến xúc giác nhẹ và phân biệt kết cấu.
Phần Phụ Của Da
- Tuyến mồ hôi eccrine: Phân bố khắp cơ thể, đặc biệt nhiều ở lòng bàn tay, chân, trán. Tiết mồ hôi trong suốt để điều hòa nhiệt độ cơ thể.
- Tuyến mồ hôi apocrine: Chỉ có ở vùng nách, bẹn và quanh núm vú. Tiết mồ hôi đặc hơn, phản ứng với cảm xúc và nội tiết tố. Mùi cơ thể xuất phát từ vi khuẩn phân hủy mồ hôi apocrine.
- Tuyến bã nhờn: Gắn với nang tóc, tiết bã nhờn để bôi trơn da và tóc. Hoạt động mạnh hơn trong tuổi dậy thì do nội tiết tố.
Tuyến eccrine và apocrine thường bị nhầm lẫn. Nhớ rằng: eccrine tiết mồ hôi trong suốt để làm mát cơ thể, có mặt khắp nơi. Apocrine tiết mồ hôi đặc và phản ứng với cảm xúc, chỉ ở một số vùng đặc biệt.